რატომ აქვს წყალს ცუდი გემო ან სუნი და როგორ მოვაგვაროთ პრობლემა?
წყალი შეიძლება სრულიად გამჭვირვალე ჩანდეს, მაგრამ მაინც ჰქონდეს ქლორის, ლითონის, მიწის, გოგირდის ან სხვა არასასიამოვნო გემო და სუნი. ზოგ შემთხვევაში მიზეზი წყლის ბუნებრივი მინერალური შემადგენლობაა, ზოგჯერ დეზინფექციის პროცესი, ორგანული ნაერთები, ჭაბურღილის წყალში არსებული ნივთიერებები და ა.შ.
WHO აღნიშნავს, რომ სასმელი წყალი არა მხოლოდ უსაფრთხო, არამედ მომხმარებლისთვის მისაღებიც უნდა იყოს გემოსა და სუნის თვალსაზრისით. ამასთან, არასასიამოვნო გემო ან სუნი ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ წყალი ჯანმრთელობისთვის საშიშია - ისევე როგორც კარგი გემო და სუნი არ არის წყლის უსაფრთხოების გარანტია.
რატომ იცვლება წყლის გემო და სუნი?
წყლის ორგანოლეპტიკურ თვისებებზე გავლენას ახდენს როგორც მისი ბუნებრივი შემადგენლობა, ასევე წყლის დამუშავებისა და მიწოდების სისტემა. უსიამოვნო გემოს და სუნის მიზეზი შეიძლება იყოს:
- წყალში არსებული ბუნებრივი მინერალები და აირები;
- ქლორი ან სხვა სადეზინფექციო საშუალებები;
- ორგანული ნაერთები;
- რკინა და მანგანუმი;
- მაღალი კონცენტრაციის გახსნილი მარილები;
- წყალმომარაგების ქსელში ან შენობის მილებში მიმდინარე პროცესები;
- ჭაბურღილის ან წყაროს სპეციფიკური შემადგენლობა.
WHO ასევე მიუთითებს, რომ გემოსა და სუნზე გავლენა შეიძლება იქონიოს წყლის დამუშავების პროცესმა, მილებში არსებულმა ნალექმა და ბიოფილმმა ან წყლის ნაკადის ცვლილებამ.
ქლორის გემო ან სუნი
ქალაქის ცენტრალიზებულ წყალმომარაგებაში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზია ქლორი. ქლორი და ქლორამინი გამოიყენება წყლის დეზინფექციისთვის და წყალმომარაგების ქსელში მიკროორგანიზმების კონტროლისთვის.
CDC-ის მიხედვით, ქლორის შემცველ წყალს შეიძლება განსხვავებული გემო და სუნი ჰქონდეს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მისი კონცენტრაცია შედარებით მაღალია ან წყალში სხვა ნაწილაკებიც გვხვდება. სასმელ წყალში ქლორის უსაფრთხო კონცენტრაციის შემთხვევაშიც შესაძლებელია მომხმარებელმა მისი გემო ან სუნი იგრძნოს.
ქლორის და მრავალი გემოსა და სუნის გამომწვევი ორგანული ნაერთის შემცირებისთვის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მეთოდია აქტივირებული ნახშირით ფილტრაცია. US EPA-ს მიხედვით, გრანულირებული აქტივირებული ნახშირი (GAC) გამოიყენება სწორედ გემოსა და სუნის გამომწვევი ნაერთების, ბუნებრივი ორგანული ნივთიერებებისა და რიგი ორგანული დამაბინძურებლების ადსორბციისთვის.
„დამპალი კვერცხის“ ან გოგირდის სუნი
თუ წყალს დამახასიათებელი გოგირდის ან „დამპალი კვერცხის“ სუნი აქვს, ერთ-ერთი შესაძლო მიზეზია გოგირდწყალბადი - H₂S.
USGS-ის მიხედვით, გოგირდწყალბადი შეიძლება წარმოიქმნას, როდესაც მიწისქვეშა წყალი კონტაქტში შედის ორგანულ ნივთიერებებთან ან გარკვეულ მინერალებთან. ამიტომ ეს პრობლემა განსაკუთრებით ხშირად გვხვდება მიწისქვეშა და ჭაბურღილის წყლებში.
თუ სუნი მხოლოდ ცხელი წყლის გამოყენებისას ჩნდება, პრობლემა შესაძლოა უშუალოდ წყლის გამაცხელებელთან იყოს დაკავშირებული და არა წყლის წყაროსთან. უნივერსიტეტების წყლის ხარისხის პროგრამებიც აღნიშნავენ, რომ გოგირდწყალბადის სუნი ზოგჯერ განსაკუთრებით შესამჩნევია ცხელ წყალში.
გოგირდწყალბადის პრობლემის შემთხვევაში მხოლოდ ჩვეულებრივი მექანიკური კარტრიჯის დაყენება საკმარისი არ არის. EPA H₂S-ის მოცილების ტექნოლოგიებს შორის ასახელებს აერაციას, ხოლო სხვადასხვა კონცენტრაციისა და წყლის ქიმიური შემადგენლობის მიხედვით გამოიყენება ასევე დაჟანგვა და შემდგომი ფილტრაცია.
მიწის ან ნესტის მსგავსი სუნი და გემო
ზედაპირულ წყლებში, რეზერვუარებსა და ზოგჯერ ცენტრალიზებულ წყალმომარაგებაში შეიძლება გაჩნდეს მიწის, ნესტის ან ობის მსგავსი სუნი.
USGS ამ ტიპის სუნს უკავშირებს ბუნებრივ ორგანულ ნაერთებს, რომლებიც, მაგალითად, მცენარეული მასალის დაშლისას წარმოიქმნება.
ასეთ პრობლემებთან ხშირად დაკავშირებულია გეოსმინი (geosmin) და 2-მეთილისობორნეოლი (2-MIB) - ნაერთები, რომლებიც წყალს მიწის ან ნესტის მსგავს სუნს აძლევს. WHO-ს მიხედვით, ადამიანებს ამ ნივთიერებების აღმოჩენა ძალიან დაბალ კონცენტრაციებშიც შეუძლიათ, ხოლო მათი არსებობით გამოწვეული სუნი თავისთავად ჯანმრთელობისთვის საფრთხეს არ ნიშნავს.
WHO აღნიშნავს, რომ გეოსმინისა და MIB-ის შემცირებისთვის ჩვეულებრივი კოაგულაცია და მექანიკური ფილტრაცია ყოველთვის ეფექტური არ არის, ხოლო აქტივირებული ნახშირი მათი მოცილების ერთ-ერთი ფართოდ გამოყენებული მეთოდია.
ლითონის გემო
ლითონის, რკინის ან მომწარო გემო ხშირად შეიძლება უკავშირდებოდეს წყალში რკინისა და მანგანუმის არსებობას.
მიწისქვეშა წყალი ქანებსა და ნიადაგში გადაადგილებისას ბუნებრივად ხსნის სხვადასხვა მინერალს. USGS-ის მიხედვით, სწორედ ასე შეიძლება მოხვდეს ჭაბურღილის წყალში რკინა და მანგანუმი.
რკინამ და მანგანუმმა შეიძლება გამოიწვიოს:
- წყლის მეტალის გემო;
- მოყვითალო, ყავისფერი ან მოწითალო შეფერილობა;
- ნიჟარაზე, უნიტაზსა და სხვა ზედაპირებზე ლაქები;
- მილებსა და მოწყობილობებში ნალექის დაგროვება.
Penn State-ის წყლის ხარისხის პროგრამა ორივე ელემენტს უკავშირებს წყლის ძლიერ მეტალის გემოსა და საყოფაცხოვრებო ლაქების წარმოქმნას.
ასეთ შემთხვევაში მხოლოდ აქტივირებული ნახშირის კარტრიჯი პრობლემის სრულფასოვანი გადაწყვეტა არ არის. რკინისა და მანგანუმის მოცილება ხშირად ეფუძნება დაჟანგვას და შემდეგ სპეციალურ ფილტრაციულ მედიაში გატარებას.
მარილიანი ან უჩვეულოდ მწარე გემო
წყლის გემოზე შეიძლება გავლენა იქონიოს მასში გახსნილი მარილების რაოდენობამაც.
მაგალითად, EPA-ს მეორადი სასმელი წყლის სტანდარტები ქლორიდისთვის განსაზღვრავს 250 mg/L-ს, სულფატისთვის - 250 mg/L-ს, ხოლო მთლიანად გახსნილი ნივთიერებებისთვის (TDS) - 500 mg/L-ს. ეს მაჩვენებლები პირველ რიგში დაკავშირებულია წყლის ორგანოლეპტიკურ და საყოფაცხოვრებო თვისებებთან და არა უშუალოდ ჯანმრთელობის რისკის ზღვართან.
თუ არასასიამოვნო გემო გამოწვეულია გახსნილი მარილებით ან მაღალი TDS-ით, ჩვეულებრივი მექანიკური ან ნახშირის ფილტრი მათ ეფექტურად ვერ ამოიღებს. ასეთ შემთხვევაში ერთ-ერთი გამოყენებადი ტექნოლოგიაა უკუოსმოსი - Reverse Osmosis (RO). EPA-ს მიხედვით, RO-ს შეუძლია წყლიდან მრავალი არაორგანული ნივთიერებისა და გახსნილი მარილების შემცირება.
როგორ გავიგოთ, საიდან მოდის პრობლემა?
სანამ ფილტრაციის სისტემას შევარჩევთ, მნიშვნელოვანია პრობლემის წყაროს დადგენა.
თუ უცნაური გემო ან სუნი მხოლოდ ერთ ონკანზე გვხვდება, მიზეზი შესაძლოა ლოკალურ მილში, ონკანში ან კონკრეტულ მოწყობილობაში იყოს. თუ პრობლემა მთელ სახლშია, სავარაუდო მიზეზი უკვე შემომავალი წყალი ან ცენტრალური სისტემა ხდება.
ასევე მნიშვნელოვანია იმის შემოწმება, სუნი არის თუ არა როგორც ცივ, ისე ცხელ წყალში. მხოლოდ ცხელი წყლის შემთხვევაში ყურადღება წყლის გამაცხელებელსაც უნდა მიექცეს.
ჭაბურღილის წყლის შემთხვევაში კი CDC რეკომენდაციას იძლევა წყლის პერიოდულ ლაბორატორიულ შემოწმებაზე და დამატებით ანალიზზე მაშინაც, როდესაც წყლის ფერი, გემო ან სუნი იცვლება.
რომელი ფილტრაცია გამოიყენება გემოსა და სუნის პრობლემების დროს?
ერთი უნივერსალური ფილტრი ყველა ტიპის პრობლემას ვერ აგვარებს. ტექნოლოგია უნდა შეირჩეს კონკრეტული მიზეზის მიხედვით.
| პრობლემა | შესაძლო მიზეზი | გავრცელებული დამუშავების მეთოდი |
|---|---|---|
| ქლორის გემო და სუნი | ქლორი / სადეზინფექციო ნაერთები | აქტივირებული ნახშირი |
| მიწის ან ნესტის სუნი | Geosmin, 2-MIB, ორგანული ნაერთები | აქტივირებული ნახშირი |
| „დამპალი კვერცხის“ სუნი | გოგირდწყალბადი (H₂S) | აერაცია / დაჟანგვა / შესაბამისი ფილტრაცია |
| მეტალის გემო | რკინა, მანგანუმი ან მილების კოროზია | დაჟანგვა + სპეციალური ფილტრაციული მედია |
| მარილიანი გემო / მაღალი TDS | გახსნილი მარილები | უკუოსმოსი |
| უცნობი ან უეცრად გაჩენილი სუნი | წყლის წყარო, მილები ან შესაძლო დაბინძურება | პირველ რიგში წყლის ანალიზი და შემდეგ შესაბამისი გადაწყვეტა |
დამუშავების ეს პრინციპები ეფუძნება EPA-ს სასმელი წყლის დამუშავების ტექნოლოგიების მიმოხილვას. კონკრეტული სისტემის კონფიგურაცია კი დამოკიდებულია წყლის შემადგენლობაზე, კონცენტრაციებზე, მოხმარებასა და წყლის წყაროზე.
ცუდი სუნი ნიშნავს, რომ წყალი საშიშია?
არა ყოველთვის - მხოლოდ გემოსა და სუნის მიხედვით შეუძლებელია მისი დადგენა
CDC პირდაპირ აღნიშნავს, რომ ზოგიერთი ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვანი მიკროორგანიზმი და ქიმიური ნივთიერება წყლის გემოს, სუნსა და გარეგნობას საერთოდ არ ცვლის. მეორე მხრივ, ზოგი ნივთიერება შეიძლება წყალს ძალიან უსიამოვნო სუნს აძლევდეს, მიუხედავად იმისა, რომ დაბალ კონცენტრაციაში ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვან რისკს არ წარმოადგენს.
ამიტომ, თუ წყლის გემო ან სუნი უეცრად შეიცვალა, ძალიან ინტენსიურია ან პრობლემა მუდმივად მეორდება, განსაკუთრებით ჭაბურღილისა და წყაროს შემთხვევაში, პირველ ეტაპზე მიზანშეწონილია წყლის ანალიზი და მხოლოდ ამის შემდეგ შესაბამისი ფილტრაციის ტექნოლოგიის შერჩევა.
დასკვნა
წყლის არასასიამოვნო გემო და სუნი შეიძლება გამოწვეული იყოს სრულიად განსხვავებული მიზეზებით - ქლორით, ორგანული ნაერთებით, გოგირდწყალბადით, რკინითა და მანგანუმით, გახსნილი მარილებით ან თავად წყალმომარაგების სისტემით.
სწორედ ამიტომ ფილტრის შერჩევისას მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ის, როგორი სუნი ან გემო აქვს წყალს, არამედ ისიც, რა იწვევს ამ ცვლილებას. ზოგ შემთხვევაში საკმარისია ხარისხიანი აქტივირებული ნახშირით ფილტრაცია, სხვა შემთხვევაში საჭიროა რკინა-მანგანუმის სპეციალური დამუშავება, აერაცია, დაჟანგვა ან უკუოსმოსის სისტემა.
სწორად შერჩეული ფილტრაცია პრობლემის სიმპტომს კი არ ფარავს, არამედ მის გამომწვევ მიზეზს ამცირებს.
წყაროები
U.S. Environmental Protection Agency (EPA) - Overview of Drinking Water Treatment Technologies
U.S. Environmental Protection Agency (EPA) - Secondary Drinking Water Standards
Centers for Disease Control and Prevention (CDC) - About Choosing Home Water Filters
U.S. Geological Survey (USGS) - Water taste and odor / Groundwater quality resources
Penn State Extension - Iron and Manganese in Private Water Systems